Glokom Yönetimi

Glokom, yani göz tansiyonu hastalığı, optik sinire zarar vererek kalıcı görme kaybına yol açabilen bir hastalıktır. Sinsi denmesinin nedeni, en sık görülen açık açılı glokom tipinde uzun süre belirgin şikayet vermemesidir. Hasta merkez görüşünü iyi zannedebilir; fakat çevresel görme alanı sessizce daralır. Görme kaybı fark edildiğinde sinirde oluşan hasarın bir bölümü geri döndürülemez hale gelmiş olabilir. Açık açılı glokom çoğu zaman sessiz ilerlerken, açı kapanması glokomu ani ağrı, kızarıklık, bulantı ve hızlı görme bozulmasıyla daha gürültülü seyredebilir.

Bu nedenle glokom tanısında tek bir ölçüm yeterli olmaz. Sadece göz içi basıncına bakmak da eksik kalır. Glokomdaki asıl hasar optik sinirde ve sinir lifi tabakasında geliştiği için kornea kalınlığı, optik sinir başı muayenesi, OCT sinir lifi analizi, görme alanı testi ve ön kamara açısı değerlendirmesi birlikte yapılmalıdır. Ailesinde glokom olanlar, 40 yaş üzeri bireyler, yüksek miyoplar, diyabet hastaları ve steroid kullananlarda takip daha da önemlidir.

Glokomda amaç kaybolan görmeyi geri getirmekten çok kalan görmeyi korumaktır. Bu yüzden erken teşhis gerçek anlamda görme kurtarıcıdır. Düzenli kontrolle damla, lazer veya cerrahi seçenekler zamanında devreye alınabilir. "Ben iyi görüyorum, bende glokom olmaz" düşüncesi bu hastalıkta en tehlikeli yanılgılardan biridir. Glokomda kontrol aralığı da kişiye göre belirlenir. Kimi hastada yılda bir ayrıntılı değerlendirme yeterli olurken, kimi hastada kısa aralıklı OCT ve görme alanı takibi gerekir. Erken dönemde yakalanan glokomda hasta uzun yıllar işlevsel görmesini koruyabilir. Bu nedenle düzenli takip, yalnızca formalite sayılmaz; her kontrolde optik sinirin ne kadar korunduğunu anlamaya yönelik aktif bir süreçtir.

Göz tansiyonu tedavisinde hedef, optik siniri koruyacak seviyede göz içi basıncını düşürmektir. Ancak her hasta için tek tip bir tedavi planı yoktur. Basıncın derecesi, optik sinirde hasar olup olmaması, görme alanı kaybının hızı, hastanın yaşı, damlalara uyumu ve eşlik eden katarakt gibi durumlar tedavi seçimini değiştirir. İlk basamakta çoğu hastada damla tedavisi kullanılır.

Damlalar etkili olabilir; ancak düzenli kullanım şarttır. Damlaların unutulması, yanlış damlatılması veya yan etki nedeniyle bırakılması tedavi başarısını düşürür. Uygun hastalarda lazer tedavisi, özellikle seçici lazer trabeküloplasti (SLT), damla yükünü azaltan veya başlangıçta tercih edilebilen güçlü bir seçenektir. İlerlemiş glokomda, basınç damla ve lazerle kontrol altına alınamazsa ameliyat gündeme gelir.

Trabekülektomi, tüp implantları veya seçilmiş vakalarda MIGS gibi yöntemler değerlendirilir. Buradaki kritik nokta şudur: Ameliyat son seçenek olduğu için kıymetli hale gelmez; gerektiği anda yapıldığında değer taşır. Çok geç kalınırsa optik sinir hasarı ilerler. Bu yüzden glokom tedavisi sadece basınç ölçmekten ibaret kalmaz; her kontrolde hastalığın hızını okuyup bir adım önde olmak gerekir. Tedavi seçiminde hastanın yaşam düzeni çok önemlidir. Damlaları sık unutan, damla maliyeti nedeniyle tedaviye ara veren veya yüzey yan etkileri yaşayan hastalarda lazer ya da cerrahi seçenekler daha erken gündeme gelebilir. Amaç yalnızca sayısal basıncı düşürmekle sınırlı kalmaz; basıncı sürdürülebilir biçimde kontrol etmektir. Başarılı glokom yönetimi, hastanın günlük gerçekliğine uyan planı kurmakla mümkün olur.